در فوتبال امروز تماشاگران يكي از علل موفقيت تيم ها به حساب مي آيند و بسياري از مديران و روانشناسان تماشاگران را يار دوازدهم تيم ها مي خوانند .تماشاگران با حضور در ورزشگاهها و تمرينات تيم ها و تشويق هاي خود باعث افزايش روحيه و حس مسئوليت مديران –كادر فني و مخصوصا بازيكنان فوتبال مي شوند .از نظر روانشناسي در واقع بازيكنان فوتبال با ديدن تماشاگران درصد خودنمايي و رقابت با ساير بازيكنان بر مي آيند و بدون شك اين يك عامل تاثير گذار در پيشرفت بازيكن به حساب مي آيد چرا كه فوتباليست سعي مي كند تمام توان و انرژي خود را به كار برد تا با انجام بازي زيبا براي خود هوادار جذب كند .اين حس بين تمام بازيكنان و حتي مربيان و مديران منتقل مي شود و در نتيجه باعث بالارفتن درصد موفقيت تيم ها مي شود .
از طرف ديگر حضور تماشاگران در استاديوم ها و تشويق تيمهاي خود باعث ايجاد نوعي فشار رواني و استرس برروي كادر فني و مخصوصا بازيكنان تيم حريف مي شود و باعث مي شود تيم مقابل در سطح پايين تري از آمادگي خود ظاهر شود و نتواند بازي مطلوب خود را برجاي گذارد.
علاوه بر اين موضوعات ، تماشاگران در بسياري از موارد به عنوان اسپانسر و حامي مالي باشگاه ظاهر مي شود و بسياري از باشگاههاي بزرگ دنيا از همين طريق در آمد زايي مي كنند مانند:
1-در آمد حاصل از پخش زنده مسابقات فوتبال از طريق تلويزيون
2-درآمد حاصل از حضور تماشاگران در ورزشگاه
3-درآمد حاصل از كمك هاي مالي هواداران به باشگاه و...
از اين حيث بسياري از باشگاه ها درصد جذب تماشاگر و هوادار براي خود هستند كه در موضوعات بعدي به اين تكنيك ها اشاره مي كنيم.
2-جايگاه هواداران وتماشاگران در فوتبال ايران و كمرنگ شدن حضورشان
متاسفانه در فوتيال كشور ما علارغم تاثيرگذاري مطلوب و مثبت هواداران بر فوتبال، باشگاهها به هواداران و تماشاگران توجه زيادي نشان نمي دهند و اين خود باعث نوعي دلسردي در بين هواداران شده است به طوري كه مي توان مشاهده كرد در بسياري از بازي هاي ملي و باشگاهي بزرگ به زحمت نيمي از استاديوم ها پر مي شوند و اين عامل باعث پايين آمدن حساسيت بازي ها و كيفيت بازي مي شود. به جرئت مي توان گفت كه باشگاهها با قدرت يافتن ديگر هيج جايگاهي براي هواداران خود ندارند و فراموش كرده اند كه اين قدرت را از هواداران گرفته اند اين هواداران هستند كه يك بازيكن ،يك مربي و يك مدير را روزي به عرش و روزي به فرش مي آورند.به طور كلي مي توان به موارد زير در كاهش حضور تماشاگران در استاديوم ها پرداخت:
1-بي توجهي مديران باشگاهها به تماشاگران
2-بي توجهي مربيان و بازيكنان و عدم پاسخ مناسب به نياز تماشاگران
3-مطبوعات و سايت هاي ورزشي و خبري و عدم اطلاع رساني صحيح آن ها
4-عدم وجود فرهنگ مناسب در ورزشگاهها و ممانعت خانواده ها از رفتن فررزندانشان به استاديوم ها
1-بخشي از اين دلسردي متوجه مديران باشگاهها مي شود كه سياست هاي روشني براي هواداران خود ندارند و سعي مي كنند با دادن شعارها و وعده هاي پوچ آن ها را فريب دهند .آن ها بايد بدانند كه تماشاگر و هوادار ايراني باهوش و فهيم هست ، خوب و بد ،پوچ و پر را به راحتي از هم تميز مي دهد.و نبايد باحضور در برنامه هاي مختلف تلويزيوني و راديويي مرتب حرف خود را تغيير دهند و گفته هاي قبلي خود را انكار كنند .از طرف ديگر آنان بايد بخشي از بودجه ي باشگاه را صرف رفاه تماشاگران و هواداران كنند ،چيزي كه در كشور ما هيچ نمودي ندارد و برزن مشاهده مي شود كه در بسياري از سفرهاي تيم ها به شهرستان ها هواداراني كه با تيم به اين سفرها مي روند شبها مجبورند در كنار هتل ها و خيابان ها بخوابند و براي تهيه ي بليط مسابقه نگران باشند .
2-بخشي از اين دلسردي را مي توان به مربيان و مخصوصا بازيكنان فوتبال اختصاص داد كه به ابراز احساسات تماشاگران پاسخ نمي دهند و برزن بعضي از آن ها با انجام حركاتي ناشايست باعث ناراحتي هواداران و تماشاگران مي شوند و در مواردي حتي در بيرون از محافل ورزشي حتي جواب سلام آن ها را هم نمي دهند.
3-بخش ديگراز آن را مي توان به مطبوعات و سايت هاي خبري و ورزشي اشاره كرد كه با دادن اخبار ناصحيح و غير منطقي ياعث نوعي سردرگمي هوادارن مي شوند و در نتيجه اين عامل به خستگي و دلسردي هواداران از فوتبال مي انجامد.
4-بخش ديگر از آن را مي توان به خاطر عدم فرهنگ سازي صحيح در ورزشگاهها دانست .در بسياري از استاديوم ها مشاهده مي شود كه فرهنگ ناصحيحي بين تماشاگران جا افتاده است و بعضي از آن ها كه تعداد شان خيلي اندك مي باشد كه تماشاگرنما خوانده مي شوند از كلمات زشت و ركيكي عليه مربيان و بازيكنان حريف و در مواردي حتي بر عليه بازيكنان و مربيان خود استفاده مي كنند .كه اين عامل باعث مي شود كه خانواده ها مانع از حضور فرزندان خود در استاديوم ها شوند و در نتيجه شمار تماشاگران رفته رفته كاهش يابد.مديران باشگاهها و مسئولان برگزاري مسابقات بايد به اين موضوع كه يكي از معضل هاي جدي و مهم فوتبال ما مي باشد توجه جدي كنند و با جذب ليدر ها و آموزش آنها وهمچنين فرهنگ سازي مناسب بين تماشاگران و هواداران مانع از بروز مجدد اين قبيل مشكلات شوند.
3-ارتباط باشگاهاي جهان با هوادران و تماشاگران
قطعا بازي زيباي جام جهاني را به خاطر داريد كه دربسياري از آنها تيم ها چه برنده چه بازنده نزد تماشاگران خود مي رفتند و از آن ها به خاطر حضور و تشويقشان قدراني مي كردند كاري كه هيچ يك از بازيكنان تيم ملي ما پس از پايان 3 بازي خود انجام ندادند آيا اين نوعي بي احترامي به تماشاگري كه از راه بسياري دور و با هزينه بالا براي تشويق آمده است خوانده نمي شود؟!! در بسياري از باشگاههاي دنيا مشاهده مي شود كه براي هواداران و تماشاگران سرمايه گذاري هاي بسيار كلان مي كنند و همانند بازيكنان خود به هواداران نيز خدمات مي دهند
براي مثال باشگاه پر هوادار آرسنال انگليس براي هواداران خود تالارهايي را در باشگاه تعبيه ديده است كه اگر هريك از هواداران بخواهند ازدواج كنند مراسم باشكوهي را باشگاه با حضور مربيان ، مقامات و بازيكنان برگزار مي كند. يا وام هاي كلان و هديه هاي گوناگون در اختيارشان قرار مي دهد.علاوه بر اين هواداران به دسته هاي متفاوتي تقسيم بندي كرده است و براساس نوع درجه بندي به آن ها خدمات مي دهد...
هوادارن در سفرهاي تيم خود به شهرها و حتي كشورهاي ديگر مجبور نيستند شب ها كنار خيابان ها بخوابند و نگران تهيه ي بليط مسابقه باشند، آن ها فقط كافي است به باشگاه مراجعه كنند...همچنين باشگاه با تشكيل كانون هواداران ارتباط نزديكي بين مربيان ، بازيكنان و هواداران به وجود آورده است به طوري كه بازيكني كه به تازگي به تيمشان ملحق مي شود قبل از نخستين بازي خودبا برگزاري جلسه يا تمرين معارفه به آن ها معرفي مي شود فرهنگي كه تا به حال در كشور ما ديده نشده است.
همچنين هواداران ويژه از طرف باشگاه لباس كلاه ،پرچم وساير امكانات را دريافت مي كنند.
كار جالبي ديگري كه اين باشگاه براي جذب و احترام به هواداران خود كرده واگذار كردن امتياز طراحي لباس و لوگوي باشگاه به هواداران است بدين ترتيب هواداران نيز در انتخاب نوع پيراهن، رنگ آن و ... سهيم مي شوند
علاوه براين مدير باشگاه با برگزاري جلسات 2 هفته در ميان سياست هاي باشگاه را در جلسه اي براي هواداران شرح مي دهد.
علاوه بر اين هواداران ويژه مي توانند از امكانات رفاهي استاديوم تيم خود از قبيل مجموعه هاي ورزشي ،پيست ها استخر ها ، سالن هاي چند منظوره و ... به صورت رايگان استفاده كنند.
4-بررسي روانشناختي مشاهده فوتبال بر تماشاگران فوتبال
برخی از روانشناسان معتقدند که فوتبال نمادی از مردانگی است و برخی از مردان جوان مایلند تا از طریق تماشای این مسابقات مردانگی خود را به رخ زنان بکشند؛ برخی دیگر نیز بر جنبه های تخلیه روانی آن تاکید می کنند.
با این همه تحقیقات اخیر نشان داده است که بیش از شصت درصد مردان در سنین 20 تا 30 سال بطور دائم به تماشای این مسابقات می پردازند؛ برخی از همسران این مردان از آن ها به عنوان "معتادان فوتبال" یاد می کنند و چنانچه فصلنامه روانشناسی ورزشی آمریکا(۲٠٠۴) می نویسد این امر در بسیاری موارد گویای واقعیت است.
در تب و تاب مسابقات جام جهانی فوتبال، که مشاهده شدكه حدود سه میلیارد نفر در سراسر جهان آن را از طریق تلویزیون تماشاكردند، یکی از دغدغه های پژوهشگران روانشناسی در چنین روزهایی بررسی تاثیرات این مسابقات بر سطح بهداشت روانی جوامع مختلف است و هم اکنون در کشورهای مختلف جهان مطالعات و نظرسنجی های گسترده ای برای درک این تاثیرات در جریان است.
تماشای فوتبال؛ یک هنجار اجتماعی
همواره یکی از جذاب ترین برنامه های تلویزیونی برای ببیندگان، مسابقات فوتبال بوده است؛ اما اگر یک شبکه تلویزیونی بیش از حد در روند پخش مسابقه دخالت و نماهایی را حذف و یا اضافه کند این امر به تشدید استرس و ناکامی در تخلیه هیجانی ببیندگان می انجامد.
ببینده تلویزیون انتظار دارد که مانند یک فیلم سینمایی از ابتدا تا به آخر مسابقه فوتبال را با تمام حواشی آن ببیند و برای یک ساعت و نیم خود را از واقعیت های نامطلوب دنیای برونی رها سازد؛ اما دخل و تصرف در روند پخش مسابقه فوتبال مثلا در هنگام پخش نماهایی از تماشاگران، باعث می شود که او در زمانی که برای رهایی از استرس های برونی به تماشای فوتبال نشسته است، استرس های برونی به شکلی آزار دهنده بار دیگر خود را به او نشان دهند.
بیننده مسابقه فوتبال از تلویزیون، معمولا دوست دارد تا این مسابقه را بصورت دست جمعی ببیند از همین رو اغلب مردان از همسران خود می خواهند تا همراه آنها پای تلویزیون بنشینند یا به خانه اقوام و دوستان می روند؛ بسیاری نیز به ویژه در اروپا و آسیای شرقی در محل های عمومی مانند رستوران ها، میدان ها و یا کافه ها به همراه دوستان و همسایگان خود به تماشای این برنامه ها می پردازند.
این امر به خوبی نشان می دهد که تماشای مسابقه فوتبال یک کنش اجتماعی برای شریک شدن در احساسات و هیجانات درون گروهی است.
به این ترتیب فرد که بخشی از گروه بییندگان نیز هست می تواند به راحتی تمام هیجانات درونی (صرفنظر از نتیجه بازی که عامل دیگری است) خود را تخلیه و به آرامش دست یابد.
او همچنین می تواند با اعضای گروه خود پس از پایان مسابقه به جشن و سرور بپردازد، باده گساری کند و یا اگر نتیجه برخلاف میل وی بود به انتقاد از مربیان و بازیکنان بپردازد و حتی در روزهای بعد در محیط کار یا منزل به این بحث ها ادامه دهد.
بنابراین تماشای فوتبال بخشی از فرایند گروه گزینی اجتماعی هم هست که تاثیر متعاقب آن برای تقسیم بندی به مثلا هواداران آبی ها یا قرمزها، برزیلی ها یا انگلیسی ها و... است!
پخش تلویزیونی فوتبال
پخش تلویزیونی مسابقه فوتبال، بیننده تلویزیون را در اغلب موارد با جزئیات بیشتری در مورد روند مسابقه آشنا می سازد، او می تواند بازیکنان را در نمای درشت ببیند،عکس العمل های آن ها، مربیان و حتی تماشاگران را به سرعت در یابد و با نماهای متفاوت و حرکت آهسته صحنه های حساس بازی را تعقیب کند.
ویژگی های پخش تلویزیونی فوتبال را شاید بتوان در این چند شاخص خلاصه کرد:
-حجم فراوان اطلاعات
-ریتم سریع
-شیوه روایتی خطی
-قهرمان و الگو سازی
-برجسته سازی
-ترکیب تفسیر،گزارش و اطلاعات جنبی توسط گزارشگر
-اهمیت اطلاعات/وقایع خارج از کادر
-وجود تماشاگر حاضر در صحنه و انتقال هیجانات او به ببینده تلویزیون
-پخش زنده(در اغلب اوقات) و ارجحیت آن بر پخش با تاخیر برای بیننده
-ارائه اطلاعات نوشتاری و آماری روی تصویر
این ویژگی ها سبب می شود که پخش یک مسابقه فوتبال از تلویزیون برای بسیاری از جوانان ببینده از اغلب فرمت های تولید و پخش برنامه تلویزیونی جذاب تر به نظر برسد زیرا دارای همان خصایصی است که متناسب با گرایش های این سنین است.
تخلیه هیجانی تماشاگران و هواداران فوتبال
تماشای یک مسابقه فوتبال چه در استادیوم و چه از طریق تلویزیون به دلیل ویژگی های خاص آن به خوبی سبب تخلیه هیجانی بییننده می شود.
این تخلیه هیجانی آن چنان که روانشناسان اجتماعی معتقدند راه را برای فرار از استرس روزمره و ناشی از کار هفتگی باز می کند؛ پژوهشگران دانشگاه ناتینگهام با مطالعه بر روی رفتار هواداران یک تیم محلی در یافتند که تاثیرات مثبت تماشا و هواداری از این تیم در کاهش چشمگیر استرس رومزه در زندگی آن ها کاملا معنا دار است.
علاوه بر تخلیه هیجانی (کاتارسیس) هواداری از تیم محلی در بهبود روابط اجتماعی آنها به ویژه در رابطه پدر و فرزند تاثیر به سزایی داشته است. مطالعات دیگر همچنین تاثیر جانبی راه اندازی کارناوال شادی بر روی دیگر افراد را در مجموع مثبت تلقی کرده است.
تماشای فوتبال مجموعه ای از احساسات امید، اضطراب و انتظار، شادی یا ناراحتی را در بر می گیرد و به همین دلیل خلق و عاطفه تماشاگر فوتبال دائما در نوسان است. نکته جالب در مطالعات روانشناختی هواداران فوتبال آن است که آن چنان که پینگل در سال ۲٠٠۴ گزارش داده است باخت تیم مورد علاقه تاثیر روانی مخرب بسیار کمتری در میان اغلب هواداران آن دارد.
روانشناسان ورزشی دلیل این امر را کاتارسیس و کامروایی رخ نموده در حین تماشای فوتبال می دانند که نوعی حالت سرخوشی و روان آسودگی در آن ها پدید آورده است.
تماشای فوتبال می تواند به ارتباط بیشتر افراد و حتی ارتباط فیزیکی آن ها مانند در آغوش کشیدن یکدیگر و یا حتی افراد غریبه در هنگام خوشحالی منجر شود که به خودی خود در بهبود روحیه افراد موثر است. احساس تعلق در یک گروه نیز از وجوه مثبت بر عزت نفس است.
به علاوه فوتبال این امکان را برای همه فراهم می آورد که خود تبدیل به یک مفسر فوتبال شوند و با دیگران در کافه، کلوب، سرکار، باهمسایگان و یا اعضای خانواده در باره نتیجه بحث کنند.
تاثیرات روان- تنی تماشای فوتبال بر روي هواداران
بر اساس یک پژوهش طولی اخیر در اسکاتلند، در طول برگزاری جام جهانی فوتبال در دوره های اخیر کمترین میزان مراجعه کنندگان به مراکز اورژانس های روانپزشکی در اسکاتلند ثبت شده اند. مسترتون و مندر از این تحقیقات نتیجه می گیرند که تاثیر تماشای مسابقات فوتبال جام جهانی بر وضعیت روانی افراد کاملا مثبت است.
ترشح بیش از حد هورمون تستسرون در میان بینندگان فوتبال سبب ارضای روانی اغلب آن ها می شود. مطالعه انجام شده در فینال جام جهانی ۱۹۹۴ پس از بازی ایتالیا و برزیل نشان می دهد که در خون تماشاگران این بازی بیشتر از افراد عادی تستسترون وجود داشت و هواداران تیم برنده یعنی برزیل بطرز معناداری بیشتر تستسرون داشتند.
در همین حال برخی مطالعات منتشر شده در فصلنامه بین المللی روانشناسی ورزشی از جمله تحقیق جونز و شفیلد در اسکاتلند نشانگر آن است که اگر فرایند باخت تیم مورد علاقه هواداران طولانی شود، سبب پدیداری طیف گسترده ای از سمپتوم های بالینی بیماریهای روان تنی و یا روانی می شود.
در همین حال، وقتی که پژوهشگران بنیاد قلب بریتانیا راه تازه ای برای مقابله با حمله قلبی یافتند، این تحقیق سر و صدای بسیاری برپا کرد. راهی که آن ها پیشنهاد کردند تماشای یک مسابقه هیجان انگیز فوتبال بود.
وقتی انگلستان از آرژانتین در جام جهانی ۱۹۹۸ شکست خورد حمله قلبی ۲٥ درصد افزایش یافت. اکنون پژوهشگران توصیه می کنند به تماشای مسابقه فوتبال تیم "برنده" بنشینید، آنها با مطالعه مرگ و میر ناشی از حمله قلبی فرانسویان پس از باخت فرانسه در برابر برزیل در همین دوره جام جهانی نتیجه گرفتند که بین این دو متغییر رابطه ای قطعی وجود دارد که به نسبت در مردان بیشتر از زنان است.
در عوض در مسابقات جام اروپا در سال ۱۹۹٦ میزان مراجعات به اورژانس به طرز معناداری در انگلستان کاهش یافته بود.
تماشای مسابقه فوتبال از تلویزیون اما بطرز چشمگیری سبب افزایش مصرف الکل می شود؛ روانشناسان دانشگاه ساسکس با مطالعه بر روی ۳۱ مرد جوان نتیجه گرفته اند که این امر نمادی از ابراز مردانگی آن ها در طول تماشای فوتبال تلقی می شود. مطالعات انجام شده در سوئیس در طول جام جهانی کنونی نشانگر آن است که مصرف آبجو در طول دو هفته گذشته حداقل به میزان سی درصد افزایش یافته است.
با این حال اغلب روانشناسان بالینی و روانپزشکان می گویند در طول مدت برگزاری مسابقات جام جهانی مطب آن ها بیشتر اوقات از مراجعه افرادی که برای اولین بار به آن ها مراجعه می کنند خالی می ماند!
بهبود خلق و خوی هواداران
دو سوم مردان مورد پرسش در نظرسنجی بنیاد بهداشت روانی بریتانیا اظهار داشته اند که تماشای فوتبال سبب می شود که به راحتی احساسات خود را با مردان دیگر در میان بگذارند در حالی که همان گونه که دکتر مک کالچ می گوید مردان معمولا مانند زنان از این امکان برای همدلی استفاده نمی کنند.
برخلاف برخی از پیشداوری ها اغلب مردان جوان، معتاد تماشای فوتبال نیستند. به عنوان مثال در همین نظرسنجی بسیاری از مردان گفته اند که حضور در اتاق زایمان در هنگام تولد فرزندشان را به تماشای مسابقات جام جهانی از تلویزیون ترجیح می دهند!
در حالی که روانشناسان معتقدند تماشای مسابقات فوتبال در بهبود چشمگیر رابطه پدر و فرزند پسر نقشی اساسی دارد، در مورد بهبود رابطه زناشویی هنوز یافته های قطعی منتشر نشده است.
در مقاله بعدي شما مي توانيد علت خشونت بين هواداران و فو تبال بدون تماشاگر و با تماشاگر را مطالعه كنيد.
اميد است مسولان باشگاهها و ورزش ما با الگو برداري صحيح از باشگاههاي بزرگ دنيا و تغيرات اساسي در ساختار فوتبال ما موجب هرچه بهتر شدن اين ورزش پر طرفدار شوند.
برگرفته از سایت وحید هاشمی